Skip to content
May 28, 2016 / mkitxveli

ფრანც კაფკა – პროცესი

პროცესიკაცმა არ იცის, რისთვის ასამართლებენ იოზეფ კ-ს. ფაქტია, მივიდნენ და უთხრეს ბრალდებული ხარო. ეს კიდევ დადის და ცდილობს გაარკვიოს, რა დააშავა. არც არავინ აწუხებს, ცხოვრება აერია, მეტი არაფერი. პროცესია. სასამართლო პროცესი კი არა, მთელი წიგნია პროცესი.

ჩვენთანაც ხომ ხშირად ხდება დადიხარ დადიხარ კაბინეტიდან კაბინეტში, უწყებიდან უწყებაში, არკვევ რაღაცას და ვერ გაგირკვევია. აბსურდულობაზეა, არარსებული პრობლემის გადაწყვეტაზე მსჯელობაში დახარჯულ დროზეა, აი ისეთ რამეზე, რატომ აკეთებ, რომ ვერ ხვდები. იმაზეც, რომ გადანაშაულებენ და არ იცი, რა ჩაიდინე.

პროცესი გრძელდება და როგორც ამას კანცელარიებს შორის განუწყვეტელი გადაგზავნა-გადმოგზავნა მოითხოვს, დოკუმენტაცია იგზავნება უფრო მაღალ სასამართლოში, საიდანაც კვლავ უბრუნდება უფრო დაბალ სასამართლოს და ასე მოძრაობს აქეთ-იქით ქანქარასავით ხან მეტ-ნაკლები გაქანებით, ხანაც მეტ-ნაკლები შეყოვნებით.

კ.-სთან ერთად იტანჯები შენც. ყველა რაღაცას აკეთებს, რაღაც ავალია, ოღონდ არ იცის მიზანი, რისთვის აკეთებს. ყველა ამ აბსურდშია ჩართული და ერთნაირად მონაწილეობს. აბსურდს საასმართლო ჰქვია აქვს. სინამდვილეში კრებითი სახელია მტანჯველების, ვისაც მოუნდება ხოლმე ერთი ქვა მოგაწიონ. წიგნის კითხვისას შენც ბრაზდები, რა საჭიროა ეს აქეთ-იქით სიარული და წამება, რა სისულელეში ხარჯავს დროს და აკლებს სამსახურს, იფუჭებს ნერვებს. მერე ცოტა ხანს ფიქრდები და გახსენდება, შენც რამდენჯერ გივლია ასე წინ და უკან ან რამდენ სისულელეზე მოგისმენია განხილვა სამეგობროში კი არა ხელისუფლების პირველი პირებისგანაც კი.

ეჭვმიტანილისთვის მოძრაობა სიმშვიდეზე უკეთესია, რადგან როცა მშვიდად ხარ, შეიძლება, ვერ გრძნობდე, რომ სასწორზე აღმოჩნდი და მთელი შენი ცხოვრებიანად სადაცაა აგწონიან.

ასე გწონის საზოგადოება თუ შემთხვევით თვალში მოხვდი და რაღაცა მანქანებით ბრალი დაგდეს. ისე გადაგისვამენ ხაზს და გადაგიწყვეტენ ცხოვრებას, აზრზე ვერ მოასწრებ მოსვლას. მშვიდად არ იქნები და მაინც გაწამებენ თავის მართლებით.

აბსურდულობით ტანჯვა კონკრეტული მიზნის გამო ტანჯვასთან შედარებით უარესია იმით, რომ ვერ ხვდები, რატომ აკეთებ ამას. მიზანი როცა გაქვს, არჩევანიც გაქვს ან გინდა ამ მიზნის მიღწევა ან – არა, სხვა შემთხვევაში გარემოებები გაიძულებენ ისე იტანჯო, ვერც მიხვდე, რისთვის გიღირდა. აბსოლუტური არარაობა ხარ, როდესაც შენს ტანჯვას არანაირი შედეგი არ მოჰყვება.

აბსურდულობით გატანჯული შენც კ.-სავით ბოლოს იტყვი – ძაღლივით დამკლეს!

 

 

May 2, 2016 / mkitxveli

ჩარლზ ბუკოვსკი – მაკულატურა

ჩარლზ ბუკოვსკი - მაკულატურაორ თვეზე მეტი იქნება, რაც წავიკითხე. არაფერი დამიწერია. რა უნდა დამეწერა, ვერაფერი გავიგე, აზრი ვერ გამოვიტანე და არაფერი დამრჩა.მერე ვიფიქრე, იქნებ ესეც ვინმეს გამოადგეს-მეთქი, ჰოდა, სიმართლე თუ გინდათ, მხოლოდ იმის სათქმელად შემოვედი, რომ ვერ მივხვდი, რაზე იყო წიგნი. ამბავი დიდი არაფერი, შინაარსის მოყოლას აზრი არ აქვს, ადამიანის დანიშნულებაზეა იდეაში “მაკულატურა”, ალბათ იმაზე ყველანი მაკულატურები რომ ვართ. “სიგიჟე პირობითი რამეა. ვინ არის ნორმალური საერთოდ?” – ამ აზრზეა მთავარი გმირი, ყოველ შემთხვევაში. ჰოდა, მთელი წიგნიც ერთი დიდი სიგიჟეა.

წიგნის ანოტაციაში წერია გროტესკული რომანია, საიდანაც მკითხველი იმდენს გაიგებს, რამდენსაც მოიწადინებსო. ჰოდა,  როგორც ჩანს, მე არაფერი მომიწადინებია.

February 9, 2016 / mkitxveli

აკა მორჩილაძე – ქართულის რვეულები

აკა მორჩილაძე - ქართულის რვეულებირაც “ქართულის რვეულები” დავამთავრე, სულ მასზე ვლაპარაკობ. ვიდრე დავამთავრებდი მაშინაც ფრაგმენტ ფრაგმენტ ვყვებოდი. სულ ასე ვარ, რაღაც რომ  მიხარია, მწყინს აუცილებლად უნდა ვთქვა. წიგნებზე კიდევ თუ მომეწონა ზომა-წონას ვერ ვიგებ და გაბმულად ვუყვები მეგობრებს, მინდა ისინიც გაბედნიერდნენ. ვლაპარაკობ-მეთქი და წერით კი ვერაფერი დავწერე.

აკა ისე წერს, ნაცოდვილარია ჩემი ტექსტი მასთან შედარებით. ჰო, “ქართულის რვეულებზე” ვლაპარაკობ. XIX საუკუნის ისტორიაა, ქართული ამბებია ვაჭართა ქალაქიდან ხალხის ქალაქად გადაქცევის და ბოლოს რუსების შემოსვლით დამთავრებული. “შემოვიდნენ რუსებიიი…” ბოლო თავია.

მანამდე ილია და აკაკია, ნიკოლოზ ბარათაშვილი და ვაჟა ფშაველა, ქართული თეატრი, ოპერა, გაზეთები, ფიროსმანი, აჯანყებები, რევოლუციები თავისი ყველა ქართული ნიუანსით – უთავბოლობით, დაუგეგმავობით, სხვადასხვანაირი ტრადიციებით, ეპოქას ვერმორგებით და კიდევ ბევრი რამით, ახლა რომ აღარ მახსენდება.

თბილისში რომ დავდივარ “ქართულის რვეულებიდან” ვიყურები. აქ ოპერა იყო, რომელიც დაიწვა. ეს მაშინ გარეუბანი იყო, ახლა კიდევ ცენტრის ცენტრია. ეს ბანკი თურმე ადრეც ბანკი ყოფილა. ეტყობა, აქ ააფეთქეს და მოიპარეს ის დიდძალი ფული. უი, ალბათ, ესაა ციციანოვის აღმართი. ღმერთო, ჩემს სახლთან ზუსტად ისევეა ქუჩები, როგორც მაშინ იყო, ვორონცოვის ძეგლი აღარ დგას. აი, თურმე როგორ აშენებულა ნახალოვკა. აბა, “ტილიპუჭურას” დუქანი სადღა იყო? ვაცეცებ თვალებს. კარგია რომ წიგნს ფოტოები ახლავს.

“ჩრდილი გზაზე” მეორე ტომივითაა. ისე მეოცე საუკუნეზეა. მე უკუღმა წავიკითხე. განსხვავებულია, თან ერთნაირიად კარგად საკითხავი.

აკას ენა, ლექსიკა, აზრის გადმოცემის უნარი, სულ რომ აღმაფრთოვანებს ისეთია.

“იყო ომი, რომელმაც წაშალა რუკიდან დამოუკიდებელი საქართველო. ჯერ ხეირიანად არც იყო დატანილი რუკაზე და ეგრევე წაშალა”.

კარგი რამეა.

January 16, 2016 / mkitxveli

ჯონ ბოინი – ბიჭი ზოლიან პიჟამაში

ბიჭიშაბათ დღეს გადაღლილი ტვინით სასიამოვნოდ რომ წაიკითხავ, ისეთი წიგნია. სულ რამდენიმე საათი გჭირდება ამ სევდიანი ისტორიის ჩასაკითხად. ჩემნაირები არა, გული რომ თითქმის არ უჩუყდებათ, მაგრამ ბევრი აცრემლებული დაამთავრებს ამ წიგნის კითხვას.

წიგნი  9 წლის ორ ბიჭზეა. ერთი კომენდანტის შვილია, მეორე აუშვიცის ბანაკში მოხვედრილი ებრაელი. ორივემ სახლი შეიცვალა, ორივე უბედურია. სულ სხვა გარემოში აღმოჩნდნენ. ერთს ისე შია, ჩონჩხად იქცევა ლამის,  არც ერთ მხარეს იცინიან. ვერც აცნობიერებენ, რა ხდება.

ის ეპიზოდი განსაკუთრებით კარგია, 13 წლის და რომ უხსნის იმ ბანაკში ებრაელები ცხოვრობენო,  ბრუნოს ვერ გაუგია ისინი თუ ებრეალები არიან ჩვენ ვინ ვართო, დამ კიდევ არ იცის რა უპასუხოს და საპირისპიროებიო პასუხობს.

მეორე მსოფლიო ომის ამბავია რეალურად, ალბათ მათთვის, ვისაც მანამდე არაფერი წაუკითხავს ომზე.

ფილმიც ყოფილა გადაღებული. მე როგორც ყოველთვის არ ვუყურებ წიგნების ეკრანიზაციებს, შეიძლება წიგნზე უკეთესიც გამოდგეს, რა ვიცი.

 

January 15, 2016 / mkitxveli

ჯონ ფაულზი – კოლექციონერი

faulziპირველი ნაწილი სიყვარულზეა, უცნაურზე, ახირებულზე, მაგრამ მაინც. ყველაფერი სიყვარულის სახელით ხდება. მეორე ნაწილი სიძულვილზეა, ისეთ სიძულვილზე, პირველი ნაწილზე აზრს იცვლი და ფიქრობ, რომ რეალურად სიძულვილი იყო ისიც. მესამე ნაწილი სიბოროტეზეა, რამაც ეს სიძულვილიც გადაფარა და პირველ ნაწილში სიყვარულად დასახელებული ამბავიც.

საერთო ჯამში წიგნი იმ გზებზეა, რომელიც ბუნებრივად არ გადაიკვეთება და თუ ხელოვნურად მოხდება ეს, რომელიმე (ან ორივე) გაქრება. არსებობენ ადამიანები, რომლებსაც ვერ ექნებათ ბუნებრივი ურთიერთობა განსხვავებული ღირებულებების, აღქმის და პრიორიტეტების გამო, რაც არ უნდა მოინდომო მასთან დაახლოვება, ეს ურთიერთობა ორგანული ვერ გახდება. ჰო კიდევ, ადამიანს თუ ფული და ბევრი თავისუფალი დრო აქვს, სახიფათოაო.

სინამდვილეში რა ხდება – ბიჭი არარეალიზებულია, ცხოვრებაში თავისი ადგილი ვერ უპოვია, ათასი კომპლექსი აწუხებს. მოსწონს გოგო, რომელიც სულ სხვა წრეს ეკუთვნის. ერთხელაც ფულს მოიგებს და გადაწყვეტს, რომ ახლა შეუძლია მიუახლოვდეს. კოლექციონერია, პეპლებს აგროვებს. მირანდაც პეპელაა მისთვის, წაიყვანს და გამოკეტავს.

“მე მისი კოლექციის ერთერთი ეგზემპლარი ვარ და ვეზიზღები, როცა თავის დაღწევას ვცდილობ”

ამ ორი ადამიანის სამყარო სრულიად განსხვავდება. ეს სხვდასხვა პოლუსი მათ ნაწერებშიც ცხადად ჩანს. მირანდასნაირი გოგოს გამოკეტვა სიკვდილია უკვე – სოციალურად აქტიური ტიპია, აზროვნებს, აქვს მიზანი, პრინციპები, ღირებულებები და სჯერა, რომ წვეთი ზღვას უტოლდება.  კლეგის სამყარო ისეთი მწირია, ოთხ კედელში რომ იჯდეს, არაფერი იცვლება. აქვს რაღაც აკვიტება და როდესაც ხელმისაწვდომი გახდა მისთვის, იქ დამთავრდა მთელი აზრი მისი ცხოვრებისა. მირანდას დიდი მცდელობის მიუხედავად, ვერ დაანახა ვერაფერი ვერაფრის მიღმა.

“ერთადერთი რამ, რასაც მართლა მნიშვნელობა აქვს, ის არის, რომ შენი იდეალების შესაბამისად ცხოვრობდე, თუ რა თქმა უნდა, ეს იდეალები საკუთარი კეთილდღეობის მოწყობით არ შემოიფარგლება.”

მირანდას სიცოცხლე უნდა. გადააფასებს რაღაცეებს, აღმოაჩენს, რომ სინამდვილეში ჯ.პ. უყვარს, რომ რეალურად ცხოვრებაში ინდივიდუალური ადამიანები ქმნიან სამყაროს, რომ ბედნიერება და სიმდიდრეა მათთან ურთიერთობა, რომ იზრდები შენც, როცა ადამიანს შეუძლია ერთი საგნის უკან მეორის დანახვა, რომ სულიერი სამყარო ყველაზე დიდი ღირებულებაა და კიდევ ბევრი რომ.. მაგრამ წიგნი დასრულდა.

სტივენ კინგის მიზერი თუ წაგიკითხავს, შეუძლებელია, ანალოგები არ გაგიჩნდეს და ცოტა არ იყოს, უინტერესოც კი გახდეს, მაგრამ რეალურად ეს წიგნი ბევრად ადრე დაიწერა და იმ პერიოდში განსაკუთრებული მნიშვნელობაც ჰქონდა.

December 13, 2015 / mkitxveli

აკა მორჩილაძე – ჩრდილი გზაზე

shop_product_image_1736ისტორიული რომანი მხოლოდ ის არ არის, ფაქტებს რომ გიყვება და პოლიტიკოსთა გადაწყვეტილებებს ქრონოლოგიურად აღწერს, არამედ ისიც, საზოგადოების დამახასიათებელი პატარ-პატარა ნიუანსების ანალიზით რომ გაჩვენებს იქაურ ყოფას. აკაზე უკეთესად ვინმეს დაეწეროს მეოცე საუკუნის საქართველოზე, მე არ ვიცი. მთელი საზოგადოება ჩანს თავისი ძელეცებით, ინტელიგენტებით, ატნაშენიებით, გაგებითა და უბნებით. ოფიციალურად დოკუმენტურ პროზად იწოდება. ჩემთვის ისტორიაცაა, დოკუმენტალისტიკაც და მხატვრულობაც.

ამ წიგნში “ჩრდილში მყოფი” საქართველოა ნაჩვენები. ის, რაც ისტორიის ფურცლებს მიღმა დარჩა.

ფეოდალიზმი ვერ დამარცხდა. ის ჩარჩა ცხოვრების უამრავ, ერთი შეხედვით მარტივ სისტემაში.

კითხვისას ვხვდები რა მწირია ჩემი ლექსიკა მასთან შედარებით. ისეთი გრძნობა მაქვს, თითქოს რამდენიმე დღე იფიქრა, თავში დაალაგა, მერე დაჯდა და თავაუღებლად დაწერა, თავისუფლად, ბუნებრივად, აზრგაუწყვეტლად. ისეთი ნიუანსები აქვს დაჭერილი, ისეთ ანალიზსს აკეთებს და ისე გადადის თემიდან თემამდე, ვერ წყდები.

წარსული მარად ცოცხალია საქართველოში… არა მხოლოდ როგორც სამომავლო გაბრწყინება, არამედ როგორც ძალიან ხილული და საჭირო ხელსაწყოც. ის ასევე ცოცხალია, როგორც დღევანდელობისთვის აუცილებელი გარემო. ქართველი სამყაროსთან წარსულით ურთიერთობს.

ისიც მივხვდი, რატომ უხდიან ერთმანეთს ტრანსპორტში ადამიანები, ან სუფრიდან სუფრაზე სასმლის თუ საკვების გადაგზავნა რას ნიშნავს, ან ეს გაგება რა არის, ანდა, როგორ ჩამოყალიბდა ვერა-ვაკის საზოგადოება და ზღვარი სად გადის ამ ორ უბანს შორის. ისიც ამოვხსენი, როგორ გახდა თბილისი ურთიერთობა. რა როლი ჰქონდა ჯერ არსენას და მერე დათა თუთაშხიას და ვის დასჭირდა მისი გამოყენება, აბა მე რა ვიცოდი. საბჭოთა კავშირში პატიოსანი კაცი რანაირი იყო, სად წავიკითხავდი. აკამ კიდევ დაალაგა.

ხელოვნების საერთაშორისო აღიარებაც კი თავისებურად აღიქმებოდა – მაგალითად, სუხიშვილების წარმატება “ადამიანებს არწმუნებდა არა იმაში, რომ ყოველი კულტურა უნიკალურია, არამედ იმაში, რომ ეს სწორედ ჩვენი კულტურაა ასეთი და იმის უძლიერესი და საინტერესო არაფერი არსებობს.” დღესაც ასეა.

“არსებობდა ოფიციალური კარგი და ცუდი, ოფიციალური მორალი. არსებობდა ადამიანური კარგი და ცუდი, ადამინური მორალი და არსებობდა სამოქმედო, ასე რომ ვთქვათ, საცხოვრებელი კარგი და ცუდი ანუ სამოქმედო მორალი”

ეს სამი მორალი ერთად როგორ თანაცხოვრობდა ახლა მიკვირს, მაგრამ იმ დროის საქართველოში სრულიად ბუნებრივი რამ ყოფილა. ჩრდილის საქართველოს სხვანი მართავდნენ და იმ მეორეს სხვანი.

წიგნი 90-იან წლებამდე საქართველოს ეხება. 90-დან დღემდე კიდევ სხვა მოსაყოლი ამბავია, იმდენი რამ მოხდა, რამაც ჩვენი საზოგადოების ქცევა განსაზღვრა. მანამდე პერიოდში ჩამოყალიბებული ქცევებიც ბევრი გამოგვყოლია.

არ გინდათ კლასგარეშე ლიტერატურად შეიტანოთ “ჩრდილი გზაზე”?

November 25, 2015 / mkitxveli

სვეტლანა ალექსიევიჩი – ჩერნობილის ლოცვა

სვეტლანა ალექსიევიჩი - ჩერნობილის ლოცვაბავშვები რომ სიკვდილობანას თამაშობენ, საერთოდ რომ იციან რა არის სიკვდილი, უნახავთ როგორ კვდებიან ადამიანები, საკუთარ კლასში თავს რომ იხრჩობს იმიტომ, რომ ექიმებმა სირბილი აუკრძალეს, ის კიდევ საუკეთესო ფეხბურთელი იყო სკოლაში. “მოვკვდებით და მეცნიერებად ვიქცევით”, გარდაცვლილებიც რომ საშიშები არიან, ანათებენ და ასხივებენ.

ჩერნობილელებზე ვყვები. ადამიანებზე, ომში (თუ უფრო უარესში) რომ იყვნენ და არ იცოდნენ.

“არ ისმის, არ ჩანს, არც სუნი აქვს და არც ფერი – ფიზიკურად და ფსიქიკურად კი  ვიცვლებით, იცვლება სისხლის ფორმულა, იცვლება გენეტიკური კოდი, იცვლება პეიზაჟი”

ომში იცი, რომ ადამიანები იხოცებიან, აფეთქებენ, ისვრიან და იცი, რომ ასე ხდება, მაგრამ თაობები იზრდებიან. რეაქტორის აფეთქების შემდეგაც იხოცებიან ადამიანები, საყოველთაო მობილიზებაა, ჯარისკაცები დადიან, ასახლებენ ოჯახებს, მაგრამ არ იციან, რომ ომში არიან. არც ის იციან, რომ კიდევ თაობები დაიხოცებიან ოღონდ ნელა და ტანჯვით. ადამიანებს არაფერი უთხრეს, სპეცტანსაცმელიც კი არ დაურიგეს. პანიკა არ უნდა გამოწვეულიყო და სისტმას ჩრდილი არ უნდა მისდგომოდა. “ტრაგედიის გადაღება არ შეიძლებოდა, გმირობებს იღებენ”.

ზეპირი თხრობა ჰქვია წერის ამ სტილს, რაც “ჩერნობიილს ლოცვაშია” გამოყენებული. იცი, რომ ყველაფერი ნამდვილია და ამიტომ უფრო განიცდი. ამ ჟანრის ტექსტებში უსაგნო დეტალების ჩასმის დიდი ცდუნებაა ხოლმე.  აქ კიდევ ზედმეტი არაფერია. თან ისე შეკრული, ისე კარგად დაწერილი, აწყობილი. რამდნიმე კვირაა ძილის წინ თითო ისტორიას ვკითხულობდი. ერთდროულად ბევრის წაკითხვა “რადიაციას” გამოიწვევს. პირველ თავშივე ფაქტობრივად სასიკვდილო დოზას იღებ.

მეხანძრე და მისი გოგო. ბიჭი რომ ასხივებდა და ის მაინც თან რომ გაჰყვა, იქამდე ედგა თავზე, სანამ მისი ხორცი ძვალს არ დაშორდა. ეს ისეა მოყოლილი… ბოლო გვერდამდე არც ერთ ეპიზოდში ემოციური მდგომარეობა არ მსუბუქდება.

ის ბიჭი კიდევ ცოლმა მიატოვა. საერთოდაც სულ ერთი იყო სად წაიყვანდნენ. არც უფიქრია, რომ მსოფლიო მნიშველობის ომში იყო. “ადამიანი ვერასდროს წვდება დიდ მოვლენებს, ის ყოველთვის სადღაც შორსაა.”

და მაინც სისტემა. ამ ადამიანური  ისტორიებით სრულად ჩანს, ვის რა ბრალი მიუძღვის მთელ ამ ამბავში. თან რეალური ისტორიაა და თან არარეალური. არსებობს და – არც. 1986 წლის 26 აპრილს მსოფლიო რეალობა შეიცვალა. 1 მაისს კი საზეიმო აღლუმი ჩატარდა.

“ჩერნობილი – ეს რუსული მენტალობის კატასტროფაა. მხოლოდ რეაქტორი კი არა, მთელი ღირებულებათა სისტემა აფეთქდა… ტექნოლოიური დისციპლინა ჩვენი ხალხისთვის ძალადობის, ტყვეობის, ბორკილების ნაწილია, ხალხი სტიქიურია და თავისუფალი. თავისუფლებაზე კი არა თავაშვებულობაზე ოცნებობს. მათთვის დისციპლინა რეპრესიული ინსტრუმენტია. რაღაც განსაკუთრებული ნამდვილად არის ჩვენს უმეცრებაში”.

ამაზე საშინელი ამბავი რა წამიკითხავს, ვერ ვიხსენებ. იმაზე ვფიქრობ, როგორ დაიტია სვეტლანა ალექსიევიჩმა ამდენი ამბავი, რაც წიგნშია და რაც არ მოხვდა კიდევ რამდენი იქნებოდა. 20 წელი ვწერდიო. მთელი 20 წელი ამ ისტორიებით ცხოვრება…

კიევში ანნამ მითხრა, ჩერნობილში წაგიყვანო. ეპილოგამდე ვფიქრობდი, რომ მინდოდა, ახლა აღარ ვიცი.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 1,864 other followers

%d bloggers like this: